NÊN HOẠCH ÐỊNH TÀI SẢN

DS/LS Michelle Mai Nguyễn

LTS : "Sanh, bệnh, lão, tử" là một chu trình thiên nhiên không ai tránh được! Ðây là một bài đại cương cho thấy từ sự sống cho tới cả sự... chết của chúng ta đều bị chi phối bởi luật pháp ! Nếu không chuẩn bị đúng mức thì sự thiệt hại không biết đâu mà lường ! Chúng tôi xin cám ơn tác giả, chị Michelle Mai Nguyễn, Dược Sĩ Khoá 74 Saigon, sau khi lấy lại giấy phép hành nghề dược sĩ tại Mỹ đã chuyển hướng học thêm và hiện nay kiêm luôn nghề Luật sư của tiểu bang California, Hoa Kỳ. Do đó bài này được viết dựa theo luật California. Tuy nhiên nó cũng cho chúng ta một ý niệm khái quát về vấn đề hoạch định tài sản. Các đồng nghiệp nào sinh sống ngoài tiểu bang California hay ngoài Hoa Kỳ vẫn có thể cảm thấy được đây là vấn đề quan trọng để tham khảo với luật sư riêng về trường hợp cá biệt của mình.

Ðại cương hoạch định tài sản là một tiến trình bao gồm hai phần. Một phần gồm những hoạch định nhằm quản trị và thanh toán tài sản của một người khi còn sống cũng như sau khi qua đời. Phần thứ hai là việc hoạch định để lo cho những vấn đề về sức khoẻ cũng như những vấn đề cá nhân của một người khi người này không đủ khả năng để lo cho mình được nữa.

* Ai là người cần hoạch định tài sản?

Có thể nói rằng gần như tất cả mọi người đều cần phải hoạch định tài sản của mình. Nếu tài sản ít thì việc hoạch định cần phải nhắm vào sự ấn định ai sẽ thừa kế tài sản sau khi quí anh chị qua đời. Nếu tài sản lớn thì ngoài việc ấn định người thừa kế như trên, quí anh chị còn phải bàn luận với luật sư về những phương cách bảo vệ tài sản như những cách giảm thuế đánh trên tài sản của người quá cố.

Ngoài ra điều quan trọng nữa là dù tài sản lớn hay nhỏ thì việc hoạch định tài sản cũng rất cần thiết để chỉ định một người săn sóc và quyết định dùm quí anh chị trong những quyết định liên hệ đến sức khoẻ hay cá nhân, một khi quí anh chị không còn đủ khả năng tự lo cho mình được nữa. Nếu có con còn ở tuổi vị thành niên thì cũng rất cần chỉ định một người giám hộ cho những đứa trẻ này khi cha mẹ cùng qua đời.

Do đó công việc hoạch định tài sản cũng gồm cả việc chỉ định người giám hộ cho con trẻ vị thành niên, chỉ định người quản nhiệm tài sản cũng như thiết lập giấy ủy quyền cho người được đứng ra quyết định dùm cho quí anh chị về những vấn đề liên quan đến sức khoẻ hay tài sản.

* Những việc thường cần phải làm khi hoạch định tài sản

1) LẬP DI CHÚC

Di chúc là một văn kiện pháp lý trong đó quí anh chị chỉ định ai sẽ được thừa hưởng tài sản khi quí anh chị qua đời. Trong bản di chúc quí anh chị cũng chỉ định một người thừa hành di chúc (executor). Ðây có thể là một cá nhân hay một cơ quan. Sau khi quí anh chị qua đời, người thừa hành di chúc sẽ lo toan mọi công việc cho quí anh chị kể cả việc trông nom tài sản của quí anh chị được phân phối theo đúng những điều khoản trong tờ di chúc.

Nếu không làm di chúc khi còn sống thì luật của tiểu bang sẽ được áp dụng để ấn định ai sẽ là người thừa hưởng tài sản của kẻ quá cố.

Nếu có gia đình, người hôn phối còn sống sẽ hưởng tất cả những tài sản cộng đồng (community property). Với những tài sản riêng tư của người quá cố thì một phần sẽ vềngười hôn phối còn sống và một phần sẽ thuộc về con cái, cháu, cha mẹ, anh chị em hoặc những họ hàng khác tùy trường hợp và theo như luật định.

Nếu người quá cố không còn họ hàng nào sống sót thì tiểu bang sẽ thừa hưởng tất cả tài sản của người đó. Do đó một người không có liên hệ ruột thịt sẽ không được hưởng gì nếu không có di chúc để lại tài sản cho họ dù người ấy rất thân cận với người quá cố.

Như vậy chúng ta thấy rõ ích lợi của sự thiết lập di chúc để có thể ấn định ai sẽ là người được thừa hưởng tài sản, ai sẽ là người giám hộ cho các con vị thành niên và ai sẽ là người thừa hành bản di chúc. Có di chúc chúng ta sẽ tránh được việc tài sản do công khó của mình tạo ra lọt vào tay người mình không thích hoặc con cái của mình bị nuôi dưỡng bởi những người mình không muốn nuôi dưỡng con cái mình.

Tuy nhiên nếu quí anh chị chỉ có di chúc thì điểm bất lợi chính là khi qua đời trong phần lớn các trường hợp phải qua thủ tục kiểm nhận di chúc (Probate). Ðó là một thủ tục tại toà để chuyển sở hữu chủ các tài sản của quí anh chị qua người thừa kế.

Thủ tục này thường gồm việc phải nộp cho toà bản di chúc. Ban kiểm nhận tại toà sẽ định xem đây có phải là bản di chúc cuối cùng có giá trị của người quá cố hay không. Ban này cũng xác định việc bổ nhiệm người thừa hành bản di chúc và sẽ kiểm soát những việc làm của vị này. Nếu có ai khiếu nại về bản di chúc nộp tại toà thì viên chánh án sẽ phân xử và quyết định giá trị của bản di chúc cũng như xem có cho người khiếu nại này được quyền thừa hưởng tài sản hay không.

Thủ tục kiểm nhận di chúc rất tốn kém và mất thì giờ. Người thừa kế ngoài phần đau buồn vì mất người thân lại còn phải chờ đợi một thời gian lâu mới được thụ hưởng gia tài. Một điểm bất lợi chính nữa mà nhiều gia đình không muốn là việc công chúng được biết những chi tiết riêng tư về gia đình và tài sản của người quá cố qua thủ tục "Probate".

2) "REVOCABLE LIVING TRUST": ỦY THÁC TÀI SẢN KHẢ HỦY LẬP KHI CÒN SỐNG.

Vì những bất lợi nêu trên khi người qua đời chỉ có di chúc nên các luật sư chuyên về hoạch định tài sản hay khuyên các thân chủ lập "Living Trust".

"Living Trust" là tên gọi thông thường của "Revocable Intervivos Trust" tạm dịch là "ủy thác tài sản khả hủy lập khi còn sống". "Trust" là một giao ước trong đó người tạo ra "Trust" (gọi là Trustor, grantor hay settlor) giao phó cho một người hay cơ quan (gọi là Trustee) trách nhiệm quản thủ tài sản cho người được thụ hưởng (gọi là beneficiary). Phần đông những người tạo ra "Trust" đều để chính họ làm "Trustee" đầu tiên và do đó họ vẫn có toàn quyền quyết định về tài sản của họ. Bản văn "Trust" chỉ định những "Trustee" kế tiếp là người sẽ quản nhiệm tài sản một khi "Trustee" đầu tiên qua đời hoạc mất khả năng tự lo.

Trong hầu như mọi trường hợp tất cả những tài sản của người tạo ra "Trust" phải được chuyển qua tên người "Trustee".

Nếu việc này được hoàn tất thì khi người tạo ra "Trust" qua đời, tài sản của người đó sẽ không phải đi qua thủ tục kiểm nhận "Probate". Người "Trustee" sẽ tiếp tục quản trị tài sản và người được thụ hưởng sẽ được hưởng những lợi tức cung cấp bởi tài sản của người quá cố theo như trong giao ước "Trust" đã định. Như thế gia đình người qua đời sẽ không bị lo lắng về những thủ tục pháp lý phiền toái của "Probate" và việc thụ hưởng tài sản sẽ được tiếp tục không bị gián đoạn.

Tùy theo mức tài sản của thân chủ, luật sư sẽ đề nghị lập những loại "Trust" khác nhau hầu có thể đạt được những lợi điểm tối đa giảm thiểu số thuế tài sản mà chính phủ liên bang đánh trên tài sản người quá cố.

3) NHỮNG LOẠI "TRUST" KHÁC

Ngoài "Living Trust" mà hiện nay rất nhiều người dân Mỹ đã thiết lập còn nhiều loại "Trust" khác như "Trust" bảo hiểm và "Trust" lập cho con cái. Tùy theo tài sản và nhu cầu của từng thân chủ, luật sư sẽ đưa ra đề nghị nên hay không lập những loại "Trust" này. Nói chung mục đích chính là để chuyển bớt tài sản của một người nào cho xuống dưới mức độ bị đánh thuế khi qua đời.

4) "DURABLE POWER OF ATTORNEY FOR PROPERTY" hay "DURABLE POWER OF ATTORNEY FOR HEALTH CARE"

Một lợi điểm khác nữa của việc hoạch định tài sản là ngay khi còn sống và khoẻ mạnh quí anh chị có thể chỉ định ngay một người quản nhiệm tài sản hay quyết định dùm những vấn đề liên quan đến việc săn sóc sức khoẻ hay những việc cá nhân khác một khi quí anh chị bị ốm đau nặng không còn đủ minh mẫn hay sức lực để tự lo cho mình được nữạ Những văn kiện chỉ định này thường là một phần của việc hoạch định tài sản mà luật sư sẽ lo cho quí anh chị và thường gọi là "giấy ủy quyền lâu bền cho đại diện về những vấn đề tài sản" hay "giấy ủy quyền lâu bền cho đại diện về những vấn đề liên quan tới sự săn sóc sức khoẻ".

Nếu có thiết lập sẵn những giấy ủy quyền này thì sẽ tránh việc phải ra toà xin chỉ định người quản nhiệm tài sản một khi quí anh chị mất khả năng không còn lo liệu được cho mình nữa.

5) NHỮNG VẤN ÐỀ KHÁC CẦN ÐƯỢC LƯU Ý TRONG VIỆC HOẠCH ÐỊNH TÀI SẢN

Việc hoạch định tài sản cũng gồm cả việc mua những bảo hiểm nhân mạng và chỉ định ai là người sẽ thụ hưởng tiền bảo hiểm cũng như ấn định người thụ hưởng tiền hưu bổng. Ngoài ra luật sư cũng cần biết đến cách quí anh chị đứng tên sở hữu tài sản vì cách đứng tên sở hữu cũng ảnh hưởng đến việc hoạch định tài sản cũng như thuế tài sản.

Ðể chấm dứt bài viết đại cương về vấn đề hoạch định tài sản này, tôi muốn nhắc với quí anh chị là có hai điều mỗi người trong chúng ta đều không tránh khỏị Ðó là... thuế và cái... chết... Khi chết tất cả các tài sản tạo lập được đều bị chi phối bởi những luật lệ rất phức tạp và chặt chẽ. Thuế đánh vào tài sản của người quá cố cũng rất nặng. Tuy nhiên luật cũng cho phép chúng ta hoạch định bằng những phương cách hợp pháp khi còn sống để giảm thiểu tối đa những tổn phí này hầu giúp những người thân của chúng ta được thừa hưởng trọn vẹn những tài sản do công khó của chúng ta gây dựng nên. Chính vì thế hoạch định tài sản là một việc cần làm và nên làm ngay với sự giúp đở của một luật sư am hiểu tường tận về vấn đề hoạch định tài sản.

DS/LS Michelle Mai Nguyễn

[Hình kèm phía trên : Trên báo chí, nhiều chuyên gia đã từng ghi lại những hậu quả tại hại của sự thiếu hoạch định tài sản. Hậu quả đó đã làm cho thân nhân người quá cố mất đi những số tiền to tác mà đáng lý không phải bị mất như vậy]